نشدن از غذا ( جوع الكلب ) در پى دارد . يا به اعصاب مىريزد و به دورترين عضو سر مىكشد . و گاهى سبب خفگيها ، ذات الريه ، ذات الجنب ، و به‌ويژه سل مىشود . و مخصوصا اگر نزلهء تند و گرم باشد . يا نزله سبب درد معده و اسهال و قشر انداختن روده مىشود ، به‌ويژه اگر ترش‌مزه يا شورمزه باشد و اگر خلمى خام باشد ، ممكن است سبب قولنج شود . سبب نزله چند حالت دارد : يا حرارت مزاجى ويژه است ، يا سبب خارجى است ، از قبيل : آفتاب‌زدگى ، چيزهاى سمّى ، بو كردن داروهاى گرمىبخش مانند : زعفران ، مشك ، پياز . يا سرد مزاجى است و ويژه مزاج است ، يا سردمزاج از سبب خارجى است مثلا از هواى سرد شمالى و به‌ويژه اگر سر برهنه باشد . و در وقتى كه از رفتن حمام يا از ورزش يا خشم يا تفكر و غيره مغز متخلخل است . گاهى از اثر خون‌گيرى زياد ، جسم متخلخل مىشود و گرما و سرما بر آن اثر گذارند و سبب نزله مىشوند . در سوء مزاج گرم و سوء مزاج سرد كه نزله نيرو گيرد - چنان‌كه براى سالخوردگان روى دهد - گويند نزلهء سرما در پيران به پختگى نمىرسد مگر اينكه سلامت مزاج و حرارت مزاج كافى باز يابند . مغز سردمزاج در پيران هرگاه غذا را دريافت كرد ، و در ضعيف مغزان هرگاه مغز غذا را هضم نكرد ، زائدهء آن مىريزد . نزلهء سرما بيشتر از نزلهء گرما اتفاق افتد . صاحبان مزاج گرم براى پذيرش سببهاى خارجى زكام‌آور ، آمادگى بيشتر دارند تا صاحبان مزاج سرد . گرم مزاجان از عوارض زكام نسبت به سرد مزاجان در درامان‌ترند . مغز سردمزاج ، چيزى را كه دريافت مىنمايد به پختگى نمىرساند و چيزى كه از بخارها به سوى آن بالا رود تحليل نمىبرد ، بلكه غذا را برمىگرداند و بخارها را جمع و برهم انباشته مىكند و برمىگردد . چنان‌كه در انبيق مىبينى كه بخار از قرع به سوى آن بالا مىرود و به صورت سايل فرومىريزد . نزله گاهى غليظ است و گاهى آبكى و رقيق است ، گاهى گرم و تلخ و شور يا بدمزه است ، گاهى گرم سوزناك است و گاهى سرد . نزلهء سرد از تب به پختگى مىرسد ، اما نزلهء گرم از تب بهره نمىبيند . نزله‌ها و بيماريهاى نزله‌اى در حين وزيدن باد شمالى زيادند ؛ به‌ويژه اگر بعد از باد جنوبى آيد . در زمستان هم زياد است و به‌ويژه اگر تابستان شمالى و كم‌باران و پاييز سال جنوبى و پربارش باشد . در سرزمينهاى جنوبى نزله بسيار است كه امتلاء سر زياد است . بقراط گويد : كسانى كه نزله مىگيرند كمتر به درد طحال دچار آيند . جالينوس گويد : زيرا اكثرا كسى كه عضوى مبتلا به بيمارى دارد اعضاى ديگرش سالم مىمانند . و من گويم شايد چنين باشد زيرا كسى كه خلط رقيق دارد براى پذيرش نزله آماده‌تر است اگر خلط غليظ است كمتر نزله را مىپذيرد . اگر سردرد با نزله آيد نزله را بيشتر جذب مىكند .